معماری
خانه / ایران گردی / معرفی باغ فین، «عروس باغ‌های ایرانی»

معرفی باغ فین، «عروس باغ‌های ایرانی»

باغ فین | وادیرو

نمونه‌ای بی‌نظیر از باغ‌های ایرانی

عجیب است که در دل یکی از گرم‌ترین کویر‌های دنیا، باغی این چنین سرسبز قرار گرفته است. باغ فین نو با وسعت بالغ بر ۲۳ هزار مترمربع، نمونه‌ای از تجلی هنر معماری دوران صفویه به شمار می‌آید.

این باغ زیبا در سال ۱۳۱۴ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و در سال ۱۳۹۰ به همراه ۸ باغ اسرارآمیز دیگر در فهرست میراث فرهنگی یونسکو با عنوان «باغ ایرانی» ثبت شده است.

معماری منحصر به فرد این باغ به‌گونه‌ای‌ست که در تمامی فصول سال آب و هوایی خنک و معتدل دارد.

 

تاریخچه

باغ قدیمی | وادیرو

پیدایش آغازین این باغ ایرانی به اواخر هزاره ششم و زمان سرسبزی کویر لوت فعلی، زمانی که زمین‌های حاصلخیزی به نام سیلک در دامنه کوه حاشیه‌ی این کویر مرکزی قرار داشت، باز می‌گردد؛ همچنین یکی از قدیمی‌ترین منابع تاریخی، احداث کاریزهای فین را به جمشید شاه نسبت می‌دهد. البته لازم به ذکر است با استناد به همین منابع، خاندان آل بویه جزو اولین حکمایی به حساب می‌آمدند که به آبادانی هرچه بیشتر این باغِ فین کهنه کمک کرده‌اند.

باغ فین قدیمی | وادیرو

باغ فین فعلی در ۶ كیلومتری جنوب شهر كاشان و در انتهای خیابان امیرکبیر واقع شده است، باغ ایرانی پس از زلزله عظیم سال ۹۸۲ هجری قمری و به دست خاندان صفویه شکل گرفته و بخش‌های اصلی مانند هشتی، ورودی و سردر، كوشک ميانی، حمام صفوی و برج و بارویِ باغ، نیز به آن اضافه شد.

از اواخر دوره صفویه تا دوره زندیه و درست در زمان نادرشاه به دلیل حمله افغان‌ها توجهی به این باغ نشده بود تا این که فتحعلی شاه دستور به بازسازی بخش‌های زیادی از این باغ را داد؛  همچنین در دوره پهلوی نیز بنای ساختمان اصلیِ موزه ملی کاشان بر روی خرابه‌های خلوتگاه نظام‌الدوله ساخته شد.

 

سبک معماری

باغ فین | وادیرو

هر کجایی از این باغ را که قدم می‌گذارید، افسون زیبایی شما را تسخیر می‌کند، صدای فواره‌ها، تلالو آب حوضچه‌ها، درختان سر به فلک کشیده، امارت‌های کلاه فرنگی، ترکیب ۳ عنصرِ آب، درختان و معماری ایرانی ـ اسلامی سبب خلق یک اثر هنری باشکوه و نسبت دادن این باغ به لقب «باغ شاه» شده است.

 

آب

چشمه‌های سلمانیه | وادیرو

آب یکی از عناصر اصلی شکل‌گیری خیلی از بناهای این باغ به شمار می‌آید، از آب‌های راکدی چون استخر مقابل عمارت کلاه‌فرنگی گرفته تا فواره‌های جوششی حوضخانه صفوی و شترگلوی فتحعلی شاه.

آب جاری جوی‌ها، استخرها و حوضچه‌های این باغ از چشمه‌های سلمانیه تامین می‌شود و ساز و کار سیستم آب و فاضلاب آن به این صورت است:

ابتدا آبِ چشمه سلیمانیه در استخری درست در پشت باغ جمع می‌شود، سپس اختلاف ارتفاع استخر نسبت به سطح جوی‌ها، فشار آبی را در فواره‌هایی به وجود می‌آورد که به روش ثقلی یا وزنی آب را به بالا پرتاب می‌کند.

 

فواره‌ها

فواره‌های باغ فین | وادیرو

زیر تمامی جوی‌‌ها و حوضچه‌ها و درست در عمق ۱ متری زمین لوله‌هایی سفالی به نام «تنبوشه» قرار دارد. ساز و کار این لوله‌ها به ابن گونه است که آب از یک طرف وارد می‌شود و چون انتهای لوله‌ها مسدود است آب با شدت از فواره‌ها خارج می‌گردد، و در کل، ابتدای لوله از انتهای آن قطورتر است، به این ترتیب فشار تقسیم می‌شود و آب به یک میزان از فواره خارج فوران می‌کند.

طراح فوق العاده این سیستم آبرسانی کسی جز غیاث الدین جمشید کاشانی، این ریاضی‌دان معروف قرن دهم نیست.

 

درختان

درختان باغ فین | وادیرو

۵۷۹ اصله درخت سرو بلند و ۱۱ اصله درخت چنار با داشتن قدمتی بالغ بر ۱۰۰ تا ۴۷۰ سال سن، از جمله قدیمی‌ترین و مهم‌ترین درختان این باغ به شمار می‌آیند.

 

بناهای مهم باغ

 

کوشْکِ صفوی

کوشک صفوی | وادیرو

کوشک یا همان عمارت کلاه‌فرنگی به قصرهای کوچکی گفته می‌شود که درست در مرکز باغ فین ساخته شده. کلاه فرنگی مرکزی این باغ به دستور شاه عباس اول ساخته شده است و یک شترگلوگاه  ۴ ضلعی به حساب می‌آید.

 

برج و باروی باغ

دژ فین | وادیرو

وجود یک دیواره‌ی قوی در اطراف این باغ سبب آن شده است، فین در عین لطافت یک نوع دژ قوی نیز به حساب بیاید که به شکوه و جلال شاهانه آن می‌افزاید و همین ویژگی به عنوان یکی از وجه‌های تمایز آن با دیگر باغ‌های ایرانی شده است.

 

حمام‌ها

حمام فین | وادیرو

در ضلع شرقی دژ و درست در پشت آن دو حمام تاریخی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند، که از لحاظ تاریخی حمام کوچک‌تر به دوران صفویه و حمام بزرگتر به دوران قاجاریه باز می‌گردد. ویژگی معماری این دو حمام نیز مانند حمام‌های قدیمی دیگر بوده و وجهه تمایزی الی «گرم‌خانه» ندارد همچنین در سال ۱۲۶۸ هجری قمری، امیرکبیر این صدراعظم بزرگ و نامدار در حمام کوچک که به حمام فین نیز معروف است به شهادت رسید.

 

خلوت كريم‌خانی

خلوت كريم‌خانی | وادیرو

در دوره زندیه و در زمان حکوت کریم‌خان زند و در ضلع جنوب غربی، امارت‌هایی متشکل از چند بنا ساخته شده که آن را به وی نسبت می‌دهند.

دسترسی به اين مكان علاوه بر دری كه رو به باغ باز می‌شود از بیرون نيز ممکن است و در حال حاضر این امارت باشکوه به عنوان مهمان‌سرای میراث فرهنگی استفاده می‌شود.

 

شترگلوی قاجاریه

شترگلوی قاجاریه | وادیرو

فتحعلی شاه قاجار به دلیل علاقه خاصی که به باغ فین داشت، دستور داد تا این باغ را که در سال ۱۱۹۲ هجری قمری بر اثر زلزله‌ای دچار آسیب شده، را بازسازی و مرمت کنند. این بنا که به شترگلوی قاجاریه نیز معروف است با نقاشی‌های باشکوهی تزئین شده است.

 

شاه‌نشین

شاه‌نشین | وادیرو

اتاق شاه‌نشین در زمان قاجار به مجموعه‌ای متشکل از شاه‌نشین اصلی و اتاق‌های گوشواره‌ای (مجموعه اتاق‌هایی که در دو طرف شاه‌نشین قرار دارد) اطرف آن گفته می‌شود.

ویژگی متمایز این عمارت، وجود جلوه‌های ویژه بصری چون حوض جوش و دوازده فواره جلوی آن است. این اتاق به دلیل وجود پنجره کشویی عمودی به «اتاق ارسی» نیز معروف است.

 

خلوتگاه نظام‌الدوله

خلوتگاه نظام‌الدوله | وادیرو

حاج علی‌ محمد خان صدر اصفهانی ملقب به نظام‌الدوله، داماد فتحعلی شاه، در سال ۱۲۴۲ هجری قمری به عنوان حاکم کاشان منصوب شد. وی ضلع شرقی این عمارت را دیوانخانه و ضلع غربی را به اندررونی تبدیل کرده بود. متاسفانه از اصل این عمارت تنها هشتی ورودی آن باقی‌مانده است.

 

موزه‌ی ملی کاشان

موزه‌ی ملی کاشان | وادیرو

در زمان پهلوی و به طور دقیق در سال ۱۳۳۷ هجری شمسی و پس از تشكيل انجمن حفاظت آثار باستانی كاشان و نطنز، تصمیم بر آن گرفته شد تا بر روی بقایای به جا مانده از خلوتگاه نظام‌الدوله، موزه‌ی ملی کاشان احداث شود و سرانجام این عمارت در سال ۱۳۴۶ شمسی و به دست دوست‌داران فرهنگ راه‌اندازی شد.

 

کجا بمانیم؟

اقامتگاه وادیرو | وادیرو

اگر در اردیبهشت ماه به دنبال اقامتگاهی در کاشان می‌گردید، جای دوری نرید، وادیرو به شما اقامتگاه بو‌م‌گردی «سرای صالح» را پیشنهاد می‌کند، پس دست بجنبانید، توشه سفر ببندید و این اقامتگاه بوم‌گردی را رزرو کنید.

اگر هم کمکی در راستای رزرو خواستید، تیم پشتیبانی وادیرو برای کمک به شما آماده‌اند.

راه‌های تماس با وادیرو:

💻: www.vadiro.com
🆔: vadiyaar
☎: ۰۲۱۴۹۷۶۳۷۷۷ – ۱۵۶۹

درباره تیم تحریریه وادیرو

همچنین ببینید

محلات | وادیرو

معرفی ۱۰ جاذبه‌ی دیدنی محلات، «هلند ایران»

محلات پایتخت گُل ایران «محلات» یکی از شهرهای زیبا و پرجاذبه‌ی استان مرکزی می‌باشد که …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

قالب وردپرس